احسان شریفی : ساز دهنی اسباب بازی هایمان، هارمونیکا نیست ….

سلام لطفا خودتان را معرفی فرمایید.
احسان شریفی هستم متولد آبان ۶۶ در اصفهان به دنیا آمدم در واقع اطراف اصفهان شهری به نام سِده لنجان هست که کارخانه ذوب آهان (ذوب آهن) و صنعت اصفهان در آنجا بنا شده. زمینه ی کاری ام هم موسیقی است و به صورت اختصاصی نوازندگی هارمونیکا، تدریس و اجرای هارمونیکا دارم.
لطفا ساز هارمونیکا را دقیق معرفی کنید.
هارمونیکا جزو سازهای زبانه آزاد است که اصطلاحا به آن ها free-reeds instrument گفته می شود. سازهای زبانه ای شامل سازهایی مثل آکاردئون، ملودیکا و هارمونیکا می باشند. اصالت این سازها، سازی به نام شنگ که قبل از میلاد در چین اختراع شده بود. هارمونیکا حدودا ۲۰۰ سال پیش در سال ۱۸۱۸ در آلمان اختراع شده بود. این ساز با تیغه های فلزی که هوا از زیر آن ها عبور می کند و به ارتعاش درمی آیند تولید صدا می کند. انواع مختلف دارد ولی ساختار و مکانیزم صدادهی اش به این شکل است.
براری علاقمندان به یادگیری آیا سن خاصی را برای شروع توصیه می کنید و آیا نیاز به پیش زمینه ی دیگری دارد؟
طبق تجربه ای که من دارم برای بچه ها حدودا چهار سالگی سن مناسبی برای شروع است چون اول کار حالت لب را شکل دادن و روی ساز قرار دادن برای بچه های زیر چهار سال، کمی سخت است. اوایل کار با مثال نوشیدنی با نی برای کودکان حالت لب را توصیف می کنیم و حالت لب روی هارمونیکا را برایش شکل دهیم. ولی هیچ پیش زمینه ای نیاز ندارد. حتی بچه هایی بودند که موسیقی کودکان مثل ارف کار نکرده بودند و از صفر هارمونیکا را شروع کردند و موفق هم بودند. حتی در کنسرت های آموزشی پژوهشی که ما داشتیم هم ساز زدند. نه هیچ پیش زمینه ای نیاز ندارد.
آیا هارمونیکا همان سازدهنی است؟
چیزی که در ایران جاافتاده این است که هارمونیکا را به عنوان سازدهنی خطاب می کنند، یعنی سازی که قابلیت های خیلی کمی دارد یا در حد ملودی های خیلی ساده را می توان با آن اجرا کرد، چیز اشتباهی است.

آن چیزی که همه در اسباب بازی هایشان داشتند در واقع زیرمجموعه ای از هارمونیکاست به نام هارمونیکای ترمولو (Tremolo harmonica). هارمونیکای ترمولو، نوعی از هارمونیکاست که دو ردیف سوراخ دارد و اغلب هم بیست و چهار سوراخه است. ساز بسیار سبکی است، خیلی محدود است و از نظر موسیقی ساختار فالشی دارد. این همان چیزی است که همه در اسباب بازی هایشان دارند و به نام سازدهنی شناخته شده است. اما بدی اش این است که در ایران اینطوری جا افتاده و هارمونیکای کروماتیک و هارمونیکای دیاتونیک که به خودی خود یک جور ارکستر حساب می شوند را به آن می چسبانند و یه کم وجهه ی ساز ما را پایین می آورند. من ترجیح می دهم سازمان به نام هارمونیکا خطاب شود.

در مورد ایده ی «خانه هارمونیکا» و شکل گیری اش برایمان بگویید..
من از سال ۹۲ حدود پنج سال است که دارم تدریس می کنم. اوایل هارمونیکا را خیلی جدی نمی گرفتند. الان هم دو سال است که هارمونیکا بین مردم جا افتاده و شناخته شده است. ایده ی خانه هارمونیکای به این صورت بود که چون آموزش هارمونیکا در ایران در گذشته به این صورت بوده –الان هم هست- که کسانی که تخصص این ساز را نداشتند می آمدند وارد می شدند.

مثلا کسانی که سه چهار ساز را همزمان می زنند و ساز چهارم یا پنجمشان این ساز است و با یک سری اتودهای خیلی ساده چند تا قطعه را زده و این ساز را تدریس هم می کنند. من ترجیح دادم جایی که برای این ساز خیلی تخصصی باشد و بتوانیم ورکشاپ های خوب برای این ساز بگذاریم، بتوانیم ارکستر هارمونیکا داشته باشیم داشته باشیم، احداث کنیم و این فکر به سرم زد و به مرور تبلیغاتش را شروع کردم، لوگو برایش ثبت کردم تا این که سه ماه پیش توانستیم جای مستقلی برایش بگیریم و با مجوز بتوانیم جایی به نام «خانه هارمونیکای اصفهان» بنا کنیم.

آیا پیش از آن خانه هارمونیکا در سایر نقاط ایران هم داشتیم یا این اولین مورد بوده؟
در ایران قبلا، مرکز تخصصی هارمونیکا بوده ولی نه به اسم خانه هارمونیکا. هرچند در مورد آن ها هم صحبت زیاد است که در تهران یک سری مراکز تخصصی داریم ولی خب به جرات می توانم بگویم فقط یکی از آن ها به صورت حرفه ای کار می کند و بقیه واقعا کارهایی که می کنند سطوح پایین تری دارند و خیلی وقت ها به صورت غیراصولی انجام می شود حتی می توانم مثال بزنم که دلیل این غیر اصولی بودن چیست. نام «خانه هارمونیکا» از اصفهان شروع شد ولی بعد از اصفهان شهرهای دیگری را دیدم که این نامگذاری را کردند.

به عنوان مثال در خوزستان یکی از هنرجوهای خوب خودم توانست خانه هارمونیکای خوزستان را ثبت کرده و فعالیت کند اما شروع این جریان از اصفهان بود.

شما آموزش آنلاین هم دارید که در نوع خودش منحصر به فرد است، چطور این کار شروع شد و هنرجوهایتان از کجا هستند؟
هدفم از آموزش انلاین، بیشتر برای بچه هایی بود که در نقاط دورافتاده ایران بودند و به من خیلی پیغام می دادند که ما اینجا معلم هایی داریم که خودشان اکول دست گرفتن سازشان اشتباه است یا سازشان نی و سنتور و تار و سه تار است و این ساز هم به اشتباه درس می دهند. اول کار، در واقع من اعتقادی به این کار نداشتم که بتواند پیشرفت کند. بیشتر فکر می کردم که جنبه ی بیزنس داشته باشد و از این بابت هم کمی ناراحت بودم.

ولی وقتی شروع کردم دیدم که بچه هایی که آنلاین کار می کنند خیلی با انگیزه کار می کنند و خیلی هم خوب جواب داد. الان هم چندتا هنرجوی آنلاین دارم که در شهرهایشان در ارکستر ساز می زنند. از ایرلند، نیوزیلند، تفلیس، هلند و آلمان هنرجو دارم. در کشور خودمان هم از خوزستان خیلی هنرجو دارم، از شمال کشور، کردستان، بندرعباس، بوشهر و جاهای مختلف کشور هنرجوی آنلاین دارم.

در مورد اجراها و موفقیت های خودتان برایمان بگویید.
من از سال ۸۷ نوازندگی را شروع کردم، سه سال اول را خودآموز می زدم و هارمونیک کروماتیک را کلا خودم یاد گرفتم. هارمونیکای دیاتونیک را با استاد بابک صفرنژاد کار کردم. سال ۸۸ تا ۸۹ با گروه موسیقی نگاه، در تالار فرشچیان اصفهان کنسرت هایی داشتم. سال ۹۴ هم یک اجرای جز-فلامنکو با گروه موسیقی آیره داشتیم که در آن اجرا ما یک سری از موسیقی های فولکلور ایرانی، مثل موزیک های بوشهری را هم با موزیک غربی تلفیق کردیم. سال ۹۵ یک اجرای پژوهشی هارمونیکا و وکال داشتم و سال ۹۷ هم به عنوان نوازنده مهمان با گروه موسیقی اکتاو اصفهان کار کردم.

فعالیت های دیگری هم به جز اجرا در زمینه های مرتبط داشتید؟
بله داور جشنواره کشوری هارمونیکا در بخش کلاسیک بودم. علاوه بر آن ورکشاپ های مختلفی هم برگزار کردم. تاسیس ارکستر مخصوص سازهای بادی را در سال ۹۴ به عهده داشتم که متشکل از هارمونیکا و فلوت بود.

اولین مسابقه هارمونیکا را در اصفهان در سال ۹۵ برگزار کردم و در همان سال اولین کنسرت پژوهشی سازهای بادی را گذاشتم. پکیج تصویری هارمونیکای کروماتیک را هم در همان سال ۹۵ ضبط کردم. اولین ورکشاپ تخصصی هارمونیکای کروماتیک را در اصفهان برگزار کردم. سال ۹۶ نخستین رسیتال هارمونیکای اصفهان را گذاشتم و در شهریور همان سال در تهران ورکشاپ هارمونیکای کروماتیک را داشتم که در سالن همایش های شرکت سرنا برگزار شد. داور دومین جشنواره کشوری هارمونیکا در بخش کلاسیک بودم. در اواخر سال ۹۶ دومین کنسرت پژوهشی را برای سازهای بادی برگزار نمودیم. دو ورکشاپ جداگانه در سومین جشنواره کشوری هارمونیکا گذاشتم، یکی برای هارمونیکای کروماتیک و یکی برای هارمونیکای دیاتونیک. ضبط استودیویی قطعات زیادی هم برای خواننده های پاپ داشتم.

جشنواره های هارمونیکا در ایران از چه زمانی برگزار شدند و الان در چه وضعیتی هستند؟
جشنواره کشوری هارمونیکا از سال ۹۵ استارتش زده شد. به این صورت که عده ای از مدرسین هارمونیکا دور هم جمع شدند و استارتش هم از طرف یکی از مدرسین خوب هارمونیکا، آقای مصطفوی، در اراک بود. یک سری از مدرسین خوب هارمونیکای ایران را دور هم جمع کرد و در واقع این جشنواره به صورتی بود که یک بخش مسابقه داشت و یک بخش ورکشاپ های تخصصی هارمونیکا که تمامی بودجه ی این جشنواره توسط همین بچه ها جمع آوری می شد به علاوه بلیط فروشی که برای مسابقات و ورکشاپ ها انجام می شد. هیچ وقت حمایتی از جایی نشد.
هیچ اسپانسری نتوانستیم برای این داستان بگیریم. ولی به هر شکلی بود توانستیم آن را سر پا نگه داریم. حتی یک سال سر این قضیه ضرر دادیم. ولی خب فرهنگ سازی خیلی خوبی برای هارمونیکا بود. بچه ها می توانستند بیایند شرکت کنند و خودشان را محک بزنند. چیزی که در این جشنواره ها خیلی خوب بود حضور پررنگ بچه های شهرستان بود. کسانی که از زنجان، یاسوج و سایر شهرها می آمدند و خیلی هم خوب ساز می زدند، با وجود این که می دیدم امکانات کمی در مورد آموزش این ساز داشتند.

در سطح جهانی شاهدیم که هارمونیکا بیشتر در سبک هایی مثل جاز و بلوز همکاری دارند، در ایران آیا چنین گروه هایی فعالیت عمده ای دارند یا فقط محدود به همکاری با گروه های پاپ هستید؟
واقعیتش این است که نه نداریم. گروه هایی که در ایران به صورت تخصصی جاز و بلوز با محوریت هارمونیکا بزنند نداریم. البته یکی دو تا مدرس و نوازنده ی خیلی خوب داریم که تخصصی در این سبک ها کار می کنند. اما گروه تخصصی برای این سبک ها نداریم. الان هارمونیکا را بیشتر در قطعات پاپ می شناسند، حالا چه موزیک های ایرانی چه موزیک هایی که به صورت وکال در کنسرت های پاپ زده می شود و فرهنگ سازی در مورد این قضیه کمی سخت است. چون موزیک بلوز و موزیک وسترن را مردم بیشتر به دید فان نگاه می کنند. به عنوان مثال موزیکی به نام «مینور سویینگ» در سبک جیبسی جز داریم. موزیک خیلی معروفی در این سبک است و طرفداران موسیقی جیبسی جز خیلی به آن احترام می گذارند اما در ایران این موزیک را برای تبلیغ پفک نمکی گذاشتند. یا مثلا وقتی برای مخاطب موزیک بلوز می زنیم بیشتر به دید فان به آن نگاه می کنند درصورتی که موسیقی بلوز از غم سیاهان آمریکا می آید. فرهنگ سازی در این زمینه سخت است و شاید کم کاری خود ماها در این زمینه هم بوده به همین دلیل چنین چیزی متاسفانه تا حالا نبوده.

فرصتی بوده که تعامل بین المللی داشته باشید، این که مثلا کارتان را خارج از مرزهای ایران عرضه کنید و شنیده شوید؟
من توانستم یک سری از ویدیوهای نوازندگی ام را برای نوازنده های خوبی بفرستم مثل برندن پاور، که یکی از تکنسین های هارمونیکا در دنیاست، و آقای استیو بیکر، که به همت شرکت سرنا یک مستر کلاس هم از ایشان در ایران داشتیم. توانستم نوازندگیم را به آن ها نشان بدهم و خوشبختانه نقاط و ضعف و قوتم را هم گرفتم. ولی خب از این بابت هم محدود هستیم چون هارمونیکا جوری است که ورکشاپ ها و مسترکلاس هایی که گذاشته می شود بیشتر در اروپاست و چون این ساز زیاد در کشورهای همسایه ی ایران طرفدار ندارد، این نوازنده ها هیچوقت به اطراف ایران نمی آیند و ما از این موضوع هم محروم هستیم. ولی خب خودم توانسم ویدیوهایم را برای نوازنده های خارج از ایران بفرستم و نظرشان را بپرسم.

پیش تر در مورد خانه هارمونیکا گفتید، آیا در این مراکز فقط هارمونیکا تدریس می شود و ساز دیگری اصلا مطرح نیست؟
به طور عمده همین طور است هرچند ما سعی کردیم با همکاری آموزشگاه موسیقی نوبانگ اصفهان، سازهای بادی بومی را توسط مدرسین تخصصی این ساز، در کنارمان داشته باشیم، یعنی سازهایی که مردم کمتر با آن آشنا بودند. سازهای بادی هستند مثل ساکسفون، ترومپت و کلارینت که مردم بیشتر با آن آشنا هستند. اما سازهایی مثل «پن فلوت» یا «اوکارینا» یا سازهای بومی ارمنی مثل «دودوک» و «نرمه نای» را در کنار کارمان داشته باشیم ولی بیس کارمان در خانه هارمونیکای اصفهان، به طور به خصوص هارمونیکاست و کلاس های همنوازی و ارکسترال که بچه ها بتوانند کنارهمدیگر ساز بزنند. حتی برای بچه هایی که سطح خیلی پایین دارند و زمان کمی است که نوازندگی را شروع کرده اند کلاس های همنوازی گذاشتیم که از همین ابتدا بتوانند کارهای ارکسترال و نوازندگی های گروهی را یاد بگیرند.
کلا وضعیت موسیقی را در اصفهان چطور ارزیابی می کنید؟

موزیک ایرانی در اصفهان خیلی پرطرفدار است. الان در اصفهان کلاس هایی برگزار می شود مثل کلاس دف که شاید در یک هفته، یک مدرس دف نزدیک به چهارصد هنرجو می بیند. برای سازهایی مثل تار و سه تار و همین طور آواز سنتی در اصفهان خیلی طرفدار وجود دارد. اجراهایی هم که در این زمینه برگزار می شود غالبا از طرف مردم حمایت می شود. موزیک پاپ هم به همین صورت ولی موزیک هایی که مثل جاز، بلوز، آیریش و موزیک فیوژن تخصصی تر هستند خیلی طرفدار آنچنان ندارد. از طرفی هم تا دو ماه گذشته نوازنده ی خانم در اصقهان نمی توانست روی استیج برود که این خیلی برای ما سخت بود.

اگر می خواستیم کنسرتی بگذاریم مجبور بودیک که فقط در قالب کنسرت پژوهشی آموزشی باشد. غالبا می دیدیم که سطح بچه ها خیلی بالاتر از کنسرت آموزشی پزوهشی است ولی مجبور بودیم به اسم کنسرت آموزشی و هنرجویی برگزارشان کنیم. که حالا اتفاقات خوبی دارد در اصفهان می افتد و خانم ها می توانند روی استیج بروند. ما هم در تدارک این هستیم که بتوانیم یک کنسرت تخصصی بزرگ با بلیط فروشی و تبلیغات گسترده داشته باشیم ولی خب اسپانسر گرفتن در اصفهان واقعا ست است. به موزیک بی کلام کمتر اهمیت داده می شود و کمتر طرفدار دارد. بیشتر مردم ترجیح می دهند جایی بروند که خواننده ببینند حتی اگر خواننده فالش بخواند و سطح کاری اش پایین باشد

. حالا ما سعی مان را کردیم که فرهنگ سازی کنیم مخصوصا برای سازهای بادی که مردم کمتر دیدند. خیلی پیش آمده به ساز من می گویند نی، یا به فلوت می گویند قره نی! خیلی از این اتفاق ها افتاده که سازهای بادی را نشناسند. ولی خوشبختانه در این یک سال و نیم اخیر ما خیلی تلاش کردیم که قضیه تغییر کند و حتی اگر در گوگل واژه «هارمونیکا» را سرچ کنید می بینید که بیشترین جایی که ساز ما هارمونیکا خطاب شده در اصفهان بوده چون من همیشه به هنرجوهایم می گویم که این ساز را سازدهنی خطاب نکنید.

علاقمندان از چه طریق می توانند کارهای شما را دنبال کنند؟
ما یک پیج اینستاگرامی داریم به نام اصفهان هارمونیکا و یک کانال تلگرام هم به همین اسم داریم که اطلاعات و فعالیت هایمان به صورت ریز در آن جا آپدیت می شود و ما اطلاعات ورکشاپ ها و کنسرت ها و مسترکلاس های اساتید دعوتی مان را همیشه در آن می گذاریم.
برای علاقمندان ساز هارمونیکا پیشنهادتان در مورد خریدن ساز چیست؟ مثلا چه حدود قیمتی یا برند خاصی را برای مبتدی ها پیشنهاد می کنید؟
چیزی که الان جا افتاده به خصوص بین کسانی که در کار فروش لواز موسیقی هستند، به اشتباه بچه ها را راهنمایی می کنند و بهشان می گویند که با سازهای کیفیت پایین تر شروع کنید و اگر خواستید ادامه بدهید بروید سراغ سازهای کیفیت بالاتر. من از همین جا این را نقض می کنم و به هنرجوهای هارمونیکا توصیه می کنم از همان اول هر چقدر هم که شده تلاش کنند و با یک ساز خوب شروع کنند. این را هم می دانم که قیمت ها بالا رفته و سازها گران شده ولی پیشنهاد می کنم به بچه هایی که توان مالی اش را دارند اگر می توانند با ساز خوب شروع کنند چون من در ساز دیگری تخصص ندارم و نمی دانم مثلا در گیتار این جواب می دهد که با یک ساز بی کیفیت شروع کنند یا نه. ولی در هارمونیکا اگر با سازهای بی کیفیت شروع کنند عادت های بد نوازندگی برایشان به وجود می آید و موقعی که ساز خوب بگیرند دیگر نمی توانند این عادت ها را ترک کنند. اگر هم ترک کنند آخرش بهشان لطمه می زند. سازهای چینی الان در بازار با قیمت دویست تا ششصد تومان است. سازهای خوب هم حدودا از یک میلیون و دویست به بالا تا حدود شش هفت میلیون تومان هستند. رنج متعادل بین یک تا یک و نیم میلیون و حداکثر دو میلیون می توانند ساز خوب بگیرند که اگر خوب از آن استفاده کنند و سرویسش را به موقع انجام دهند تا سه چهار سال می توانند از آن استفاده کنند.
در وب سایتمان بخشی به نام معرفی کتاب داریم، شما چه کتابی را پیشنهاد می کنید؟
من به خاطر کارم و تنبلی که خودم دارم بیشتر کتاب هایی که می خوانم در زمینه موسیقی و به صورت تخصصی است.کتاب هایی که خارج از زمینه موسیقی هم خواندم مربوط به گذشته می شود. اگر بخواهم کتاب خوب در زمینه موسیقی معرفی کنم کتاب «سبک های موسیقی از بلوز تا امروز» و اگر بخواهم کتابی در غیر از زمینه موسیقی معرفی کنم«بوف کور» صادق هدایت است که من همیشه بهش احترام می گذارم و همیشه برایم حس و حال خوب را به همراه داشته.

نکته ی آخر؟
می خواهم به بچه هایی که می خواهند هارمونیکا کار کنند پیشنهاد بکنم که حتما برای مدرس هارمونیکایشان تحقیق بکنند و به صرف این که یک آموزشگاه موسیقی به محل اقامتشان نزدیک است، اعتماد نکنند چون سیل عظیمی از هنرجویانی که با مدرسین غیرتخصصی کار کرده اند پیش من می آیند و کار کردن با این بچه ها واقعا سخت است. از طرفی من باید این بچه ها را به صفر برسانم و دوباره از نو تمام عادت های بدشان را اصلاح کنم و کار کنم. خیلی وقت ها پیش آمده هنرجویی پیش یک مدرس غیرتخصصی کار کرده و بعد که آمده، با تبلچر ساز می زده، یعنی به جای نت خوانی از عدد و فلش و نمادهای ها استفاده می کرده، ریتمش مشکل داشته، عادت های بد نوازندگی داشته، در حالت لب، تنفس مشکل داشته؛ به خاطر همین من به بچه ها توصیه می کنم که گیر تبلیغات نیفتند و صرفا به خاطر نزدیک بودن آموزشگاه به محل زندگی شان مدرس هارمونیکا انتخاب نکنند. این ساز نوپایی است در ایران و واقعا به جرات می توانم بگویم تعداد مدرس های تخصصی هارمونیکا در ایران ده نفر هم نیستند. الان هم شرایط تدریس آنلاین برای خیلی بچه ها مهیاست. خیلی هنرجوها را دارم که از شهرهای جنوبی کشور به صورت حضوری می آیند و می روند. بچه ها این سختی را به جان بخرند تا بتوانند در نوازندگی شان پیشرفت کنند. تنها توصیه ام همین بود.
در آخر از مادرم که همیشه پشتیبان من بوده و از همسرم که با آمدنش به زندگی ام، جان دوباره به من بخشید تشکر می کنم.

مطالب مرتبط

اولین نفری باشید که نظر می دهد.

دیدگاهی بنویسید

آدرس ایمیل شما محفوظ می ماند


*